کوثر/دوازدهمین ویژهبرنامه بزرگداشت علامه سیدمحمدحسین طباطبایی(ره)، با موضوع «استراتژی عدم تسلیم با تکیه بر آیه نفی سبیل از دیدگاه علامه طباطبایی»، با ارائه خانم شادمهر، پژوهشگر علوم قرآن و حدیث، و با همکاری مجمع عالی حکمت اسلامی در مدرسه علمیه الزهرا(سلاماللهعلیها) تهران برگزار شد.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی کوثر در تهران، در دوازدهمین ویژهبرنامه بزرگداشت علامه سیدمحمدحسین طباطبایی(ره)، نشست علمی «استراتژی عدم تسلیم با تکیه بر آیه نفی سبیل از دیدگاه علامه طباطبایی(ره)» با ارائه خانم شادمهر، استاد حوزه علمیه خواهران و پژوهشگر علوم قرآن و حدیث، در مدرسه علمیه الزهرا(سلاماللهعلیها) تهران و با همکاری مجمع عالی حکمت اسلامی برگزار شد.
در این نشست، ابعاد فقهی، سیاسی و اجتماعی قاعده «نفی سبیل» و جایگاه آن در اندیشه تفسیری علامه طباطبایی(ره) مورد بررسی قرار گرفت.
تبیین ماهیت قاعده نفی سبیل؛ تفکیک جعل تکوینی و تشریعی
خانم شادمهر با اشاره به آیه ۱۴۱ سوره نساء «وَلَن یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا» اظهار کرد: مفاد این آیه، نفی هرگونه زمینه مشروع برای سلطه کافران بر مؤمنان در نظام تشریع الهی است؛ سلطهای که صرفاً به حوزه نظامی محدود نمیشود، بلکه ابعاد فرهنگی، سیاسی و اقتصادی را نیز در بر میگیرد.
وی افزود: بر اساس این مبنا، اگر در عالم واقع سلطهای از سوی بیگانگان بر جامعه اسلامی شکل بگیرد، نمیتوان آن را به جعل و اراده تشریعی خداوند نسبت داد؛ بلکه باید آن را نتیجه فاصله گرفتن جامعه از وظایف و تکالیف ایمانی دانست. بنابراین، نفی سلطه، اقتضای قانون الهی و تحقق آن، پیامد کوتاهی در عمل به این قانون است.
گسترش قاعده نفی سبیل از احکام فردی تا فقه سیاسی
پژوهشگر علوم قرآن و حدیث با اشاره به گستره کاربرد قاعده نفی سبیل در فقه اسلامی بیان کرد: این قاعده در ابواب مختلف فقه، از جمله نکاح، ارث، وکالت، احکام اموات و معاملات مورد توجه قرار گرفته است؛ بهگونهای که در مواردی، به دلیل جلوگیری از ایجاد سلطه کافر بر مسلمان، محدودیتهایی در روابط حقوقی و اقتصادی پیشبینی شده است.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به این قاعده در عرصه حکمرانی افزود: اگر قاعده نفی سبیل در احکام اولیه و روابط فردی مورد استناد قرار میگیرد، در عرصه سیاست و احکام ثانویه نیز باید مبنای تصمیمسازی باشد. از این رو، حوزههای علمیه وظیفه دارند در زمینههای اقتصادی، بانکی، سلامت، فرهنگی و فناوری، نظریهپردازی فقهی متناسب با نیازهای جامعه اسلامی را دنبال کنند تا زمینه سلطهپذیری فراهم نشود.
استناد به آیات و روایات در تبیین راهبرد عدم تسلیم
خانم شادمهر در ادامه، با اشاره به آیه شریفه «وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِینَ» از سوره منافقون، عزت جامعه ایمانی را از مبانی قرآنی قاعده نفی سبیل دانست و اظهار کرد: سلطهپذیری مؤمنان با اصل عزت الهی در تعارض است.
وی همچنین با استناد به سیره امیرالمؤمنین علی(علیهالسلام)، روایات و آیاتی همچون «وَتَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَی» و «وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ»، بر نقش ایمان، اتحاد، همکاری اجتماعی و پایبندی به مسئولیتهای دینی در پیشگیری از سلطه بیگانگان تأکید کرد.
تبیین دیدگاه علامه طباطبایی(ره) درباره تداوم قاعده نفی سبیل
استاد حوزه علمیه خواهران، دیدگاه علامه طباطبایی(ره) درباره قلمرو قاعده نفی سبیل را از محورهای مهم این نشست برشمرد و گفت: بر اساس تحلیل علامه، این قاعده در دنیا و آخرت جاری است؛ با این تفاوت که تحقق و تداوم آثار آن در زندگی دنیوی با ایفای مسئولیتهای ایمانی جامعه ارتباط دارد.
وی ادامه داد: تا زمانی که مؤمنان و متولیان امور جامعه به وظایف دینی خود پایبند باشند، زمینه سلطه بیگانگان فراهم نخواهد شد؛ اما سستی، اختلاف، سوءتدبیر، ضعف در انجام مسئولیتها و کوتاهی در عرصههای فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و نظامی میتواند جامعه را در معرض سلطه قرار دهد.
خانم شادمهر بیان کرد: بر این اساس، مسئولیت پاسداشت قاعده نفی سبیل، هم بر عهده حاکمیت و مسئولان و هم بر عهده آحاد جامعه ایمانی است و تحقق آن نیازمند تقویت همبستگی اجتماعی، بصیرت، مسئولیتپذیری و تواصی به حق و صبر است.
بازتاب قاعده نفی سبیل در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
پژوهشگر حوزه در بخش دیگری از سخنان خود، به بازتاب حقوقی این قاعده در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد و گفت: اصل ۱۵۳ قانون اساسی، هرگونه قرارداد منجر به سلطه بیگانه بر منابع طبیعی و اقتصادی، فرهنگ، ارتش و دیگر شئون کشور را ممنوع میداند. همچنین اصل ۱۵۲ بر نفی هرگونه سلطهجویی و سلطهپذیری و دفاع از حقوق مسلمانان تأکید دارد.
وی این اصول را نشاندهنده پیوند مبانی قرآنی و فقهی با ساختار حقوقی جمهوری اسلامی دانست و بر ضرورت توجه مسئولان و نهادهای تقنینی و اجرایی به این مبانی در تصمیمگیریها و سیاستگذاریهای کلان کشور تأکید کرد.
تأکید بر ضرورت تبدیل قاعده نفی سبیل به راهبرد عملی جامعه اسلامی
خانم شادمهر در جمعبندی مباحث خود، قاعده نفی سبیل را فراتر از یک گزاره اعتقادی و فقهی، مبنایی برای طراحی راهبرد کلان جامعه اسلامی در عرصههای مختلف دانست و بیان کرد: تحقق این راهبرد در گرو پایبندی عملی به تکالیف دینی، حفظ وحدت، تدبیر و بصیرت اجتماعی و جلوگیری از هرگونه زمینه سلطه بیگانگان است.
وی در پایان، با اشاره به ضرورت نصبالعین قرار گرفتن آیه نفی سبیل برای مسئولان، متولیان قانون و آحاد جامعه، بر لزوم حرکت در مسیر اجرای احکام الهی و پاسداری از استقلال و عزت جامعه اسلامی تأکید کرد.
انتهای پیام/
نظر شما