به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران/تهران، کرسی علمی ترویجی «تحلیل انتقادی نظریه جیمز بلمی مبنی بر رهیافت خطا در برخی گزاره‌های قرآنی» روز یکشنبه ۲۶ مهرماه ۱۴۰۵، با ارائه خانم معصومه شهبازی، دانش‌پژوه سطح چهار تفسیر تطبیقی، نقد دکتر عبدالله میراحمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی و دبیری علمی دکتر طاهره صادقی برگزار شد.

نقد مبانی نظریه خطاپذیری گزاره‌های قرآنی

خانم شهبازی، ارائه‌دهنده این کرسی علمی، با اشاره به دیدگاه جیمز بلمی، از مستشرقان معاصر، اظهار کرد: بلمی با تکیه بر روش‌های نقد متنی عهدین، مدعی وجود خطا در برخی کلمات قرآن کریم شده است. وی با طرح این ادعا که قرآن در عصر رسالت کتابت نشده و انتقال آن صرفاً بر حافظه شفاهی صحابه متکی بوده است، احتمال خطا در متن قرآن را مطرح می‌کند؛ این در حالی است که شواهد تاریخی و عقلی متعددی بر کتابت قرآن در زمان پیامبر اکرم(ص) و اهتمام مسلمانان به ثبت و نگارش وحی دلالت دارد.

ضرورت بهره‌گیری از شواهد تاریخی و متن‌شناختی

آقای میراحمدی، ناقد این کرسی، با اشاره به نقاط قوت مقاله، عبور از نقد مصداقی به نقد مبنایی و بهره‌گیری از منابع تفسیری شیعه و اهل سنت را از امتیازات آن دانست.

وی در عین حال، بر ضرورت تقویت رویکرد فیولوژیک و تاریخی در بررسی این نظریه تأکید کرد و افزود: استفاده از شواهد عینی نسخه‌شناختی، از جمله مصاحف کهن، می‌تواند به غنای پژوهش کمک کند. همچنین، با توجه به مبانی فکری جیمز بلمی، نقد دیدگاه او باید تا حد امکان بر ابزارهای متن‌شناختی و زبان‌شناسی تاریخی استوار باشد و صرفاً به استدلال‌های کلامی و برون‌متنی محدود نشود.

ناقد این کرسی همچنین با تأکید بر ضرورت بررسی جامع آثار مستشرقان خاطرنشان کرد: اتکا به یک مقاله یا مدخل دانشنامه‌ای، لزوماً تصویر کاملی از نظام فکری یک پژوهشگر ارائه نمی‌دهد. ازاین‌رو، لازم است میان خطای رسم‌الخط و خطای متن تمایز دقیقی صورت گیرد و از داوری‌های کلی و مطلق‌گرایانه پرهیز شود.

تأکید بر نقد مستند و روش‌مند دیدگاه‌های مستشرقان

خانم شهبازی در پاسخ به ملاحظات ناقد، یکی از نقدهای وارد بر رویکرد جیمز بلمی و برخی مستشرقان را بی‌توجهی به منابع اسلامی در صورت‌بندی نظریه‌های آنان دانست و اظهار کرد: برخی از این دیدگاه‌ها بیش از آنکه بر بررسی جامع منابع اسلامی استوار باشند، از پیش‌فرض‌های پژوهشگران یا آثار هم‌فکران آنان تأثیر می‌پذیرند. همچنین، آشنایی ناکافی با ظرایف زبان عربی و ویژگی‌های فصاحت و بلاغت قرآن می‌تواند به برداشت نادرست از برخی ویژگی‌های بیانی و تلقی آن‌ها به‌عنوان اشکالات متنی بینجامد.

دکتر طاهره صادقی، دبیر علمی جلسه در پایان این نشست با تأکید بر ضرورت مواجهه علمی با دیدگاه‌های مستشرقان تصریح کرد: مقابله با فرضیات آنان نه از مسیر نادیده‌گرفتن این دیدگاه‌ها محقق می‌شود و نه با مرعوب‌شدن در برابر اصطلاحات غربی؛ بلکه راه صحیح، پذیرش نقد روش‌شناختی دقیق، تقویت دانش‌های بنیادین و صیانت علمی و برهانی از حریم کلام‌الله است.

انتهای پیام/