خانم فاطمه حیدربیگی، مدیر مدرسه علمیه الزهرا شهرستان پلدختر در گفت‌وگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی کوثر در لرستان، در پاسخ به پرسش‌هایی درباره محورهای مناسب برای برگزاری نشست‌ها و کارگاه‌های علمی ایام فاطمیه، تبیین سبک زندگی فاطمی، نقش مبلغان در پاسخ‌گویی به شبهات فضای مجازی و آسیب‌های محتوای تولیدشده در این زمینه، دیدگاه‌های خود را بیان کرد.

خانم حیدربیگی درباره سرفصل‌های پیشنهادی برای برگزاری یک سلسله‌جلسه یا کارگاه علمی در ایام فاطمیه اظهار کرد: می‌توان یک طرح شش‌جلسه‌ای با منطق «از سند به معنا» طراحی کرد که در هر جلسه، یک پرسش محوری مطرح شود و خروجی آن نیز تولید یک محصول رسانه‌ای کوتاه باشد.

وی افزود: نخستین جلسه می‌تواند با عنوان «فاطمه سلام‌الله‌علیها در آیینه قرآن» برگزار شود و در آن به جایگاه اهل‌بیت علیهم‌السلام در آیات تطهیر، مباهله و سوره کوثر پرداخته شود. در این روش، آغاز بحث از متن مقدس و مستند خواهد بود، نه از مناقشه و اختلاف.

مدیر مدرسه علمیه الزهرا شهرستان پلدختر ادامه داد: موضوع جلسه دوم می‌تواند «فدک؛ یک پرونده حقوقی ـ تاریخی» باشد. در این جلسه، خطبه فدکیه به‌عنوان یک متن حقوقی تحلیل می‌شود و ساختار استدلال، مفهوم «نحله» و «ارث» و همچنین منطق بینه مورد بررسی قرار می‌گیرد. چنین جلسه‌ای کاملاً سندمحور و قابل ارائه در فضای آکادمیک خواهد بود.

وی «روایت‌شناسی حادثه» را سومین محور پیشنهادی دانست و گفت: در این بحث باید سه لایه از یکدیگر تفکیک شود؛ نخست اصل هجوم به خانه و شهادت، دوم کیفیت جزئیات حادثه و سوم تاریخ شهادت. باید به‌صراحت بیان شود که درباره اصل حادثه، روایات شیعه مستفیض و بلکه متواتر است و علامه مجلسی نیز آن را از متواترات دانسته است؛ اما در جزئیات حادثه و تاریخ شهادت، اقوال مختلفی وجود دارد؛ از چهل روز تا هشت ماه و دو قول مشهور ۷۵ روز، یعنی فاطمیه اول، و ۹۵ روز، یعنی فاطمیه دوم.

خانم حیدربیگی در ادامه، «چرا دو فاطمیه؟» را عنوان جلسه چهارم پیشنهاد کرد و افزود: این موضوع می‌تواند در قالب یک درس روش‌شناسی تاریخ ارائه شود تا برای مخاطب تبیین شود که اختلاف در تاریخ شهادت، محصول انتقال شفاهی و فضای سیاسی پس از رحلت پیامبر (ص) است و به معنای نبود اصل واقعه نیست.

وی عنوان جلسه پنجم را «سکوت، اعتراض، وصیت» دانست و تصریح کرد: در این جلسه می‌توان کنش سیاسی ـ اجتماعی حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها را از خطبه تا وصیت به دفن شبانه تحلیل کرد و از این طریق، الگویی برای فهم اعتراض مدنی در چارچوب دینی ارائه داد.

مدیر مدرسه علمیه الزهرا شهرستان پلدختر گفت: جلسه پایانی نیز می‌تواند با عنوان «از حادثه تا سبک زندگی» برگزار شود و به شکل کاربردی، محتوای جلسات پیشین را به الگوهای رفتاری پیوند دهد.

وی درباره شیوه جذب مخاطب جوان به این مباحث بیان کرد: استفاده از قالب «پرونده باز» و پرسش‌محوری به جای منبر تک‌گویانه، ارائه اسناد و تصویر نسخه‌ها، برگزاری پنل دانشجویی، تولید پادکست و ریلز از هر جلسه و دعوت از استادان تاریخ و حقوق، در کنار سخنرانی‌های دینی، می‌تواند به جذابیت و اثرگذاری بیشتر این برنامه‌ها کمک کند.

استخراج سبک زندگی فاطمی از متن و واقعه

خانم حیدربیگی درباره بهره‌گیری از معارف فاطمی برای تبیین سبک زندگی گفت: کلید کار، استخراج اصل از واقعه است، نه حرکت در مسیر احساس‌محوری. برای نمونه، در موضوع ساده‌زیستی می‌توان به فدک به‌عنوان یک ثروت واقعی اشاره کرد که در اختیار حضرت زهرا (س) بود، اما در زندگی ایشان هیچ نشانی از تجمل دیده نمی‌شد. از این موضوع می‌توان درس «ثروت در خدمت، نه در نمایش» را استخراج کرد.

وی افزود: در موضوع ایثار نیز می‌توان از ایثار در جهیزیه و انفاق تا ایستادگی برای حق سخن گفت و الگوی «هزینه‌دادن برای باور» را به مخاطب ارائه کرد.

مدیر مدرسه علمیه الزهرا شهرستان پلدختر درباره حمایت از ولایت نیز اظهار کرد: حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در سخت‌ترین شرایط از امامت امیرالمؤمنین دفاع کردند و این موضوع می‌تواند الگوی «ولایت‌محوری در عمل، نه در شعار» باشد؛ البته باید تأکید شود که این حمایت، حمایت از حق و عدالت بود، نه جناح‌بندی.

وی روش انتقال این مفاهیم را نیز مهم دانست و گفت: می‌توان کارگاهی با عنوان «سبک زندگی فاطمی» برگزار کرد که در آن، موضوعاتی مانند الگوی مصرف، اخلاق خانواده و مسئولیت اجتماعی با تمرین‌های عملی آموزش داده شود. همچنین به جای فهرست‌کردن فضایل، می‌توان یک واقعه را به‌صورت داستانی روایت و پیام‌های تربیتی و رفتاری آن را استخراج کرد.

ضرورت تقویت مهارت‌های مبلغان در فضای مجازی

خانم حیدربیگی در پاسخ به پرسشی درباره نقش مبلغان در پاسخ‌گویی به شبهات فضای مجازی اظهار کرد: مبلغ امروز باید به‌صورت هم‌زمان متخصص محتوا و برخوردار از مهارت‌های رسانه‌ای باشد.

وی نخستین مهارت مورد نیاز مبلغان را سندشناسی دانست و افزود: مبلغ باید بتواند روایت متواتر یا مستفیض را از روایت ضعیف و تحلیل مورخ تفکیک کند و درباره منابع نیز شناخت کافی داشته باشد. برای نمونه، باید بداند که طبرسی در کتاب «الاحتجاج» تصریح کرده است که در بیشتر روایات، سند را به دلیل اجماع یا اشتهار نیاورده است.

مدیر مدرسه علمیه الزهرا شهرستان پلدختر ادامه داد: مهارت زبان‌شناسی رسانه نیز ضروری است. پاسخ مبلغ باید کوتاه، مستند و بدون تحقیر مخاطب باشد و از جدل و تکرار و برجسته‌کردن شبهه در فضای عمومی پرهیز شود.

وی با اشاره به ضرورت روش‌شناسی در پاسخ به شبهات گفت: پاسخ‌گویی باید در سه سطح انجام شود؛ نخست تبیین اصل واقعه، دوم بررسی جزئیات و سوم بیان اقوال مختلف. مبلغ باید در موارد لازم، صریحاً به آنچه نمی‌دانیم نیز اعتراف کند؛ زیرا پذیرش ناآگاهی در یک موضوع، بهتر از ارائه پاسخ غیرمستند است.

خانم حیدربیگی، مهارت روان‌شناختی و اخلاق گفت‌وگو را از دیگر نیازهای مبلغان دانست و بیان کرد: باید میان شبهه واقعی و شبهه عملیاتی یا رفتار تحریک‌آمیز تفاوت قائل شد. در برابر پرسش واقعی باید پاسخ مناسب ارائه شود، اما نباید به تحریک و رفتارهای موسوم به ترولینگ میدان داد.

وی مهارت تولید محتوا را نیز ضروری دانست و گفت: مبلغان باید با قالب‌های کوتاه رسانه‌ای، تصویرسازی مستند و تولید آرشیو پاسخ‌های آماده آشنا باشند تا بتوانند در زمان مناسب و متناسب با قالب هر رسانه، پاسخ دقیق و قابل فهم ارائه دهند.

آسیب‌های محتوای فاطمیه و راهکارهای اصلاح

مدیر مدرسه علمیه الزهرا شهرستان پلدختر درباره آسیب‌های موجود در محتوای تولیدشده درباره ایام فاطمیه گفت: یکی از مهم‌ترین آسیب‌ها، اغراق و استفاده از روایت‌های بی‌سند است؛ به این معنا که جزئیات نمایشی و عاطفی به واقعه افزوده می‌شود، در حالی که در منابع معتبر وجود ندارد.

وی ادامه داد: نقل بدون منبع نیز آسیب دیگری است. استفاده از عبارت‌هایی مانند «شنیده‌ام» به جای ارجاع به کتاب و صفحه، اعتبار محتوا را کاهش می‌دهد. همچنین نباید میان سند و مضمون خلط شود؛ گاهی برای اثبات یک مطلب درست، از روایت ضعیف استفاده می‌شود و همین مسئله در برابر نقد، به تضعیف اصل مطلب منجر خواهد شد.

خانم حیدربیگی تاریخ‌گریزی را از دیگر آسیب‌های این حوزه دانست و گفت: نادیده‌گرفتن اختلاف اقوال و ارائه یک روایت به‌عنوان تنها حقیقت، موجب می‌شود مخاطب پس از مواجهه با روایت‌های متفاوت، اعتماد خود را از دست بدهد. همچنین احساس‌محوری صرف، یعنی گریه بدون تحلیل، مخاطب جوان را پس از پایان هیجان، بدون پاسخ و تحلیل رها می‌کند.

وی افزود: سیاسی‌سازی سطحی نیز می‌تواند واقعه فاطمیه را به شعارهای روزمره تقلیل دهد و آن را از عمق تاریخی، اعتقادی و اجتماعی تهی کند.

مدیر حوزه، برای اصلاح این آسیب‌ها، ایجاد استاندارد ارجاع اجباری را پیشنهاد کرد و گفت: هر ادعا باید همراه با مشخصات کتاب، جلد و صفحه یا روایت و درجه اعتبار آن ارائه شود.

وی بیان کرد: محتوای فاطمیه باید به‌صورت سه‌لایه و با برچسب‌گذاری روشن ارائه شود؛ یعنی مطالب قطعی، مشهور و اختلافی از یکدیگر تفکیک شوند. همچنین پیش از انتشار محتوا، کارگروهی متشکل از سندشناس، مورخ و کارشناس رسانه آن را بازبینی علمی کند.

خانم حیدربیگی اضافه کرد: باید از بیان جزئیات بی‌سند پرهیز و بر مضامین مستند و سازنده تمرکز شود. برای هر محتوای پربازدید نیز می‌توان نسخه‌ای با عنوان «پاسخ به شبهه» تولید کرد تا مخاطب در کنار اصل محتوا، پاسخ مستند به پرسش‌های احتمالی را نیز دریافت کند.

وی در پایان، آموزش مستمر مبلغان در زمینه روایت‌شناسی و اخلاق گفت‌وگو را ضروری دانست و گفت: تبیین درست معارف فاطمی نیازمند جمع میان دانش تاریخی، دقت سندی، توان پاسخ‌گویی و مهارت تولید رسانه‌ای است و بدون این مجموعه مهارت‌ها، نمی‌توان با نیازهای مخاطب امروز به‌ویژه نسل جوان ارتباط مؤثر برقرار کرد.

انتهای پیام/