به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران، ازدواج، نه یک قرارداد اجتماعی ساده، بلکه «اساس خلقت» و «فریضه الهی» است که در نگرش الگوی سوم زن مسلمان، نقش برجسته‌ای در تمدن‌سازی ایفا می‌کند. خانواده در این منظومه، سنگ بنای جامعه و کانون آرامش، تربیت نسل و اصلاح اخلاق عمومی است. ازدواج تراز الگوی سوم، مبتنی بر ارزش‌های واقعی (تقوا، عفاف، سادگی، ایمان) و پرهیز از ارزش‌های پوچ (ثروت، تجمل، سخت‌گیری‌های بی‌جا) شکل می‌گیرد. حقوق و تکالیف زن و شوهر در این الگو، متقابل، عادلانه و توأم با مودت و رحمت است.

سالروز ازدواج حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س)، فرصتی مغتنم برای بازخوانی «ازدواج تراز اسلامی» در چارچوب الگوی سوم زن مسلمان است. الگویی که رهبر شهید انقلاب اسلامی، بارها آن را به عنوان راه‌حل برون‌رفت از دوگانه نادرست «زن سنتیِ منفعل» و «زن مدرنِ مصرف‌زده» معرفی فرموده‌اند. در این نگاه، ازدواج نه یک انتخاب سلیقه‌ای، بلکه «اساس خلقت» و «فریضه‌ای الهی» است که تداوم نسل، آرامش روانی و انتقال ارزش‌های دینی را تضمین می‌کند. این یادداشت با تکیه بر اندیشه رهبر شهید انقلاب اسلامی(ره)، جایگاه ازدواج را در این الگو تبیین می‌کند.

۱. خانواده؛ سنگ بنای جامعه و کانون عدالت اخلاقی

در منظومه فکری رهبر شهید، خانواده «اصلی‌ترین سنگ بنای جامعه بشری در نظام آفرینش» است. ایشان خانواده را در سه سطح کارکردی تحلیل می‌فرمایند:

الف. آرامش و تکامل فردی: خانواده «محل سکونت، آرامش روانی، محل انس دو انسان با یکدیگر و محل تکامل یک نفر به وسیله یک نفر دیگر» است.

ب. تربیت و انتقال ارزش‌ها به نسل آینده: «اگر نسل‌ها بخواهند فرآورده‌های ذهنی و فکری خود را به نسل‌های بعدی منتقل کنند، این پدر و مادرند که به طور غیرمستقیم... محتوای ذهن، فکر، عمل، معلومات، اعتقادات و مقدسات خود را به نسل بعدی منتقل می‌کنند».

ج. اصلاح و سعادت جامعه: «در هر کشوری که بنیان خانواده مستحکم باشد، بسیاری از مشکلات آن کشور، به‌خصوص مشکلات اخلاقی و معنوی... برطرف می‌شود یا اصلاً به وجود نمی‌آید».

از مجموع این کارکردها، رهبری نتیجه می‌گیرند که «خانواده خوب» یعنی زن و شوهری که «مهربان، باوفا و صمیمی باشند، به یکدیگر محبت و عشق بورزند، رعایت یکدیگر را نمایند و مصالح یکدیگر را مهم و گرامی بدارند».

۲. تشکیل خانواده؛ فریضه‌ای الهی و سنتی نبوی

در اندیشه رهبر شهید، ازدواج یک «پیوند مقدس» در همه ادیان الهی است و «اساس خلقت زن و مرد» را تشکیل می‌دهد. ایشان با تأکید بر اینکه «تشکیل خانواده یک فریضه و واجب الهی است»، تصریح می‌کنند: «خداوند متعال تنها ماندن زن و مرد را دوست ندارد و این مسأله، تنها مخصوص جوانان نیست؛ به‌طور کلی خداوند از زندگی مشترک و مزدوج راضی می‌شود و آن را می‌پسندد.

نکته شایان توجه، توصیه مؤکد ایشان به ازدواج مجدد زنان بیوه و مطلقه (به‌ویژه همسران شهدا) است: «متأسفانه بعضی از زن‌های جوان که همسرشان شهید شده، گمان می‌کنند که ازدواج نکردن وفاداری نسبت به آن شوهر است؛ در حالی که در اسلام اصلاً چنین چیزی وجود ندارد و روح آن عزیزی که در عالم برزخ است، از این که این خانم ازدواج کند و به یک عمل واجب شرعی یا لااقل مستحب مؤکد شرعی عمل کند، مطمئناً خوشحال‌تر و خوشنودتر است».

۳. فلسفه حقوق خانواده؛ حمایت از کرامت زن و استحکام پیوند

رهبر شهید انقلاب، فلسفه احکام خانواده را «حمایت از زنان در برابر ظلم و تعدی برخی مردان» معرفی می‌کنند و معتقدند: «اسلام با وضع احکام انتخاب همسر و تشکیل خانواده، در واقع در مقابل زورگویی و ظلم و تعدی برخی مردان نسبت به زنان ایستاده است».

ایشان با استناد به آیه «وَ مِنْ کُلِّ شَیْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَیْنِ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ»، تأکید می‌فرمایند که زوجیت قانون عمومی خلقت است، اما در انسان به دلیل برخورداری از اراده و اختیار، نیازمند «چارچوب و احکام» است تا از اغتشاش جلوگیری شود. از جمله این احکام، می‌توان به این موارد اشاره کرد:

الف. رضایت و اراده آزاد: «ازدواج زمانی شایسته است که انسان با خواست خود به آن وارد شود. اسلام به اراده انسان احترام گذاشته و پیوندی را که بدون اراده شکل بگیرد، حرام می‌داند» بنابراین، «اگر در جامعه اسلامی دختری بدون رضایت مجبور به ازدواج شد، به دلیل عادات جاهلی است، و نه خواست اسلام».

ب. تعهد و درک متقابل: «هنگامی که انسان‌ها با اراده خود ازدواج می‌کنند، بایستی به تعهداتشان نسبت به هم پایبند باشند و یکدیگر را درک کنند».

۴. حقوق و تکالیف زن و شوهر؛ تعادل و کرامت متقابل

در نگاه رهبر شهید، حقوق زن و شوهر «متقابل و مشترک» است و «هرکدام در مقابل دیگری دارای وظایفی نیز هست». ایشان با تأکید بر اینکه «زن و مرد مسلمان بایستی بدانند که خداوند هریک از آنان را برای کاری و هدفی آفریده است»، به روشنی نفی هرگونه ظلم و تحقیر را بیان می‌دارند:

الف. نفی زورگویی: «مرد حق ندارد به زن زور بگوید و امری را بر او تحمیل کند. گرچه به حسب جسم، مردان قوی‌تر و زنان ضعیف‌تر هستند، این موضوع نبایستی باعث زورگویی و تحمیل امور ناخواسته به زن شود».

ب. نفی تحقیر طبقاتی: «حتی اگر در خانواده‌ای، شوهر عالی‌ترین مرد دنیا باشد و همسرش از لحاظ سواد و معلومات از او پایین‌تر باشد، مرد حق کمترین ظلم و اهانت به او را ندارد. در نقطه مقابل نیز... چنانچه زنی تحصیل‌کرده با مرد کارگری ازدواج کند، حق ندارد مرد را تحقیر نماید».

ج. محدودیت اختیارات شوهر: «با اینکه تکلیف شرعی زن اطاعت و عدم خروج از خانه بدون اجازه شوهر است، شوهر نمی‌تواند در مورد نحوه هزینه کردن اموال زن نظر خود را تحمیل نماید».

د. تساوی در مالکیت: «مرد نباید تصور کند چون به کوچه و بازار می‌رود و مخارج خانواده را تأمین می‌کند، همه چیز مال اوست! نیمی از آنچه مرد به خانه می‌آورد، موجودی خانواده است و نصف دیگر از آن زن است».

ه. رازداری: «به ویژه زن نباید راز شوهر را نزد کسی بازگو کند، بلکه باید اسرار زندگی را محکم نگاه دارد تا زندگی شیرین و مستحکم شود».

۵. ملاک‌های انتخاب همسر از نگاه رهبر شهید انقلاب؛ تبیین ارزش‌های پوچ و واقعی

از منظر رهبر شهید انقلاب اسلامی، «انسان‌ها انتخاب‌های خود را در زندگی براساس ارزش‌هایشان انجام می‌دهند و بدین صورت نظام ارزشی هر فرد، تصمیمات او، و در نتیجه زندگی و عاقبت او را شکل می‌دهد». ایشان با نقد صریح معیارهای غربی و جاهلی، بر «ارزش‌های واقعی» تأکید می‌ورزند و راهکارهای عملی برای تسهیل ازدواج ارائه می‌دهند.

الف. ارزش‌های پوچ (ناشی از نفوذ فرهنگ غرب و سنت‌های جاهلی)

این ارزش‌ها، اگرچه در جامعه رواج یافته‌اند، نه تنها ضامن خوشبختی نیستند، بلکه موانع اصلی ازدواج آسان و پایدار را نیز ایجاد می‌کنند.

یک. ثروت و اسم و رسم خانواده

ایشان در مراسم اجرای صیغه‌ی عقد به صراحت اعلام می‌دارند که «ثروت و اسم و رسم داشتن خانواده» از جمله ارزش‌های پوچی است که نباید در انتخاب همسر مؤثر باشد. در منطق ایشان، تکیه بر دارایی‌های مادی و جایگاه اجتماعی، برخلاف سیره نبوی و علوی است و بنیان خانواده را از اصالت تهی می‌کند. معیار اصلی باید تقوا و ایمان باشد، نه سرمایه و نَسَب.

دو. محرومیت از ازدواج به دلیل سن بالا یا عدم زیبایی

ایشان در خطبه‌های نماز جمعه، صریحاً این طرز تفکر را نقد می‌کنند که برخی دختران یا پسران به خاطر «سِن بالا» یا «عدم زیبایی ظاهری» از فرصت ازدواج محروم می‌مانند. به باور ایشان، این نگاه سطحی و مادی، نه با کرامت انسانی سازگار است و نه با فلسفه ازدواج که بر مبنای «مودت و رحمت» استوار است. ایشان هرگونه تبعیض و محرومیت بر این پایه را نادرست و جاهلی می‌خوانند.

سه. بی‌عیب بودن مرد

در مراسم اجرای صیغه‌ی عقد، ایشان تأکید می‌کنند که انتظار «بی‌عیب بودن مرد» (و به طریق اولی زن) یک ارزش پوچ و غیرواقعی است. هیچ انسانی جز معصومین(ع) بی‌عیب نیست. تکیه بر این معیار، زندگی را وارد چالش‌های غیرطبیعی کرده و از مسیر گذشت و سازگاری که جوهره خانواده است، خارج می‌کند.

چهار. سخت‌گیری مردان در گزینش دختر

در خطبه‌های نماز جمعه، ایشان از «سخت‌گیری مردان (و خانواده‌هایشان) در گزینش دختر» به عنوان آفتی بزرگ یاد می‌کنند. این سخت‌گیری‌ها که گاه ناشی از تعصبات قبیله‌ای، سطحی‌نگری‌های مالی یا مقایسه‌های نابجاست، بسیاری از ازدواج‌های سالم و به‌موقع را به تعویق می‌اندازد یا نابود می‌کند. رهبری این رویه را برخلاف سنت اسلامی و سیره نبوی می‌دانند.

ب. ارزش‌های واقعی (مطابق با فطرت و شریعت)

در مقابل، ارزش‌هایی که ریشه در فطرت الهی و آموزه‌های دینی دارند، مبنای ازدواج در تراز الگوی سوم هستند:

یک. سادگی و دوری از تجملات

در مراسم اجرای صیغه‌ی عقد، ایشان «سادگی» را یکی از اصلی‌ترین ارزش‌های واقعی معرفی می‌کنند. تجمل‌گرایی و تشریفات سنگین، نه تنها برکت زندگی را از بین می‌برد، بلکه جوانان را از ازدواج ناامید می‌کند. ساده‌زیستی، رمز پایداری و شیرینی زندگی مشترک است.

دو. تربیت دختر در خانواده متدین

همان‌گونه که در مراسم اجرای صیغه‌ی عقد آمده، یکی از ملاک‌های اساسی، «تربیت دختر در خانواده متدین» است. این ویژگی نشان‌دهنده انتقال ارزش‌های دینی و اخلاقی به نسل بعد است. خانواده‌ای که اساس تربیتش بر پایه ایمان و تقوا باشد، فرزندانی صالح و پاکدامن تربیت می‌کند که خود ستون مستحکمی برای خانواده آینده خواهند بود.

سه. تقوا و عفاف دختر

در خطبه‌های نماز جمعه، «تقوا و عفاف» به عنوان مهم‌ترین معیارهای یک زن تراز اسلامی معرفی شده‌اند. تقوا، ضامن پایداری در برابر مشکلات و عفاف، کرامت‌بخش شخصیت زن است. ایشان بارها تأکید کرده‌اند که زیبایی و ثروت در برابر پاکدامنی و دیانت، ارزشی ندارند.

چهار. ایمان، پاکدامنی، امانت و صدق

در مراسم اجرای صیغه‌ی عقد، این چهار خصلت برجسته می‌شوند. ایمان، منشأ همه خوبی‌هاست. پاکدامنی (در مرد و زن) امنیت روحی خانواده را تأمین می‌کند. امانت‌داری، اعتماد متقابل را افزایش می‌دهد و صدق و راستی، بنیاد زندگی را از هرگونه فریب و نیرنگ پاک می‌سازد.

پنج. یاد و نام خداوند در آغاز ازدواج

در مراسم خطبه‌ی عقد بر این امر تأکید شده که «یاد و نام خداوند» باید محور تشکیل خانواده باشد. ازدواجی که با نام خدا شروع شود، مشمول برکات الهی می‌گردد و زن و شوهر با نیت الهی، پایداری و تعهد بیشتری خواهند داشت. این امر، ازدواج را از یک معامله ساده به یک پیمان مقدس تبدیل می‌کند.

ج. راهکارهای تسهیل ازدواج از منظر رهبر شهید انقلاب

رهبری برای رفع موانع ازدواج، راهکارهای عملی و عینی متعددی ارائه می‌دهند که در منابع متعدد به آنها اشاره شده است:

یک. عدم اسراف در جهیزیه

در مراسم اجرای صیغه‌ی عقد، ایشان «اسراف در جهیزیه» را به شدت نهی می‌کنند و تأکید دارند که جهیزیه‌های سنگین و تجملاتی، جوانان را دچار ترس از ازدواج می‌کند. جهیزیه باید تنها به نیازهای ضروری و ساده محدود شود.

دو. عدم اسراف در مهریه

در مراسم اجرای صیغه‌ی عقد، ایشان «مهریه‌های سنگین» را از آفات بزرگ ازدواج می‌شمارند و می‌فرمایند که مهریه باید «آسان و مختصر» باشد و سنت پیامبر(ص) را الگو قرار دهد. مهرالسنه (مهریه حضرت زهرا(س) که ۴۰۰ درهم بود) برای همیشه الگوست.

سه. کاهش سخت‌گیری خانواده‌ها

در دیدار با جمعی از دانشجویان، ایشان از خانواده‌ها می‌خواهند که سخت‌گیری‌های بی‌جا و غیرمنطقی (مانند شغل و درآمد خاص، محل سکونت خاص و...) را کنار بگذارند و به جای آن، به اخلاق و ایمان جوانان توجه کنند.

چهار. ازدواج در سن مناسب

در مراسم اجرای صیغه‌ی عقد و نیز دیدارهای متعدد دانشجویی، ایشان بر «ازدواج در سن مناسب» تأکید کرده‌اند. تأخیر انداختن ازدواج به بهانه تحصیل یا اشتغال، خطرات اخلاقی و روانی جدی ایجاد می‌کند و باید جوانان در اولین فرصت ممکن اقدام به ازدواج ساده و به‌موقع کنند.

پنج. نقض سنت‌های اشتباه و ازدواج دانشجویی

در بیانات متعدد بر ضرورت «نقض سنت‌های اشتباه» (مانند مهریه سنگین، جهیزیه مفصل، مراسم‌های پرهزینه) و ترویج «ازدواج دانشجویی» تأکید شده است. ازدواج در دوران دانشجویی، علاوه بر حفظ جوانان از انحراف، فرصتی برای رشد همراه و همدل در محیط علمی و پویای دانشگاه است.

شش. واسطه‌گری در ازدواج

ایشان در دیدار با دانشجویان، «واسطه‌گری در ازدواج» را یک کار خیر و خداپسندانه معرفی می‌کنند و از همه کسانی که می‌توانند میان جوانان آگاه و متعهد پیوند ایجاد کنند، می‌خواهند که دریغ نکنند.

هفت. الگوگیری از ازدواج معصومین(ع)

ایشان در یکی از در مراسم خطبه‌ی عقد، «الگوگیری از ازدواج معصومین(ع)» به عنوان جامع‌ترین راهکار پیش روی جامعه اسلامی معرفی می‌کنند. ازدواج علی(ع) و فاطمه(س) با همه سادگی، کرامت، محبت و پایداری‌اش، الگوی تمام‌عیاری است که باید در همه ابعاد (ساده‌زیستی، مهریه مختصر، احترام متقابل، مشارکت در زندگی و...) اسوه قرار گیرد.

۶. الگوی عینی؛ ازدواج علی و فاطمه(ع) در تراز الگوی سوم

سالروز ازدواج امیرالمؤمنین(ع) و صدیقه طاهره(س)، کامل‌ترین تجسم عینی الگوی سوم در عرصه ازدواج است. این پیوند آسمانی، همه مؤلفه‌های الگوی سوم را در خود دارد:

انتخاب الهی و مبتنی بر تقوا، نه ثروت و نسب.

ساده‌زیستی و قناعت در مهریه (۴۰۰ درهم) و جهیزیه (ساده‌ترین وسایل زندگی).

احترام متقابل و مشارکت (تقسیم کار میان علی(ع) در بیرون و فاطمه(س) در خانه، با همکاری و همدلی).

تربیت نسل تمدن‌ساز (ثمره این ازدواج، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، حضرت زینب(س) و ام کلثوم(س) بودند).

حضور اجتماعی هم‌زمان با نقش خانوادگی (حضرت زهرا(س) در عین اداره خانه، در خطبه فدکیه و دفاع از ولایت پیشگام بود).

این ویژگی‌ها، الگوی سومی را به نمایش می‌گذارند که در آن زن هم محور خانواده است، هم کنشگر اجتماعی؛ هم مهر و عطوفت دارد، هم بصیرت و شجاعت.

نتیجه‌گیری؛ ازدواج، زیربنای تمدن نوین اسلامی

در اندیشه رهبر شهید انقلاب، ازدواج و خانواده، ستون‌های اصلی «تمدن اسلامی» هستند. ایشان بارها تأکید کرده‌اند که «اگر بنیان خانواده در جامعه‌ای مستحکم باشد، بسیاری از مشکلات اخلاقی و معنوی آن جامعه برطرف می‌شود یا به وجود نمی‌آید». الگوی سوم زن مسلمان، با تکیه بر ازدواج آگاهانه، عفیفانه، ساده و مبتنی بر ارزش‌های الهی، نه تنها پاسخگوی نیازهای فردی، بلکه برنامه‌ای راهبردی برای مقابله با تهاجم فرهنگی دشمن و تحقق خانواده تراز انقلاب اسلامی است. سالروز ازدواج علی و فاطمه(ع)، فرصتی برای بازخوانی این الگوی بی‌بدیل و پاسداشت «ازدواج در تراز الگوی سوم» است.

حجت الاسلام والمسلمین مهدی سجادی امین

عضو هیئت‌علمی پژوهشکده زن و خانواده

انتهای پیام/