به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران/یزد، مقاله‌ای با عنوان «نقش حضرت زینب(س) در نهضت عاشورا از منظر جامعه‌شناختی مقاومت» در هجدهمین جشنواره «بانوی کرامت» اثر خانم فاطمه خدامیان، طلبه مدرسه علمیه زینب کبری(س)، با بررسی کنشگری حضرت زینب(س) در حفظ هویت و انتقال پیام عاشورا در شرایط پس از واقعه کربلا، به عنوان اثر برگزیده کشوری انتخاب شد.

خانم خدامیان به مسئله و دغدغه‌اصلی برای نوشتن این مقاله اشاره و بیان کرد: دغدغه اصلی من مربوط به دوران «پساعاشورا» بود. پس از واقعه کربلا، اهل‌بیت(ع) در موقعیتی بسیار بحرانی و پیچیده قرار گرفتند؛ از یک سو با اسارت، تهدید جانی و فشارهای روانی شدید مواجه بودند و از سوی دیگر، دستگاه تبلیغاتی بنی‌امیه با تمام توان در حال تحریف حقایق بود. مسئله اصلی پژوهش من این بود که در چنین فضای خفقان‌آوری که قرار بود نام و پیام امام حسین(ع) به فراموشی سپرده شود، حضرت زینب(س) چگونه توانستند هویت اهل‌بیت(ع) را حفظ کرده و آن را به جامعه و نسل‌های بعد منتقل کنند؟ من تلاش کردم عملکرد ایشان را نه فقط از دیدگاه تاریخی، بلکه از منظر «جامعه‌شناسی مقاومت» تحلیل کنم.

وی با اشاره به رویکرد «جامعه‌شناسی مقاومت» در این مقاله گفت: تا پیش از این، بسیاری از پژوهش‌ها به جنبه‌های تاریخی، فضایل اخلاقی یا حتی مدیریت بحرانِ حضرت زینب(س) پرداخته بودند. اما نوآوری مقاله من در این است که کنش‌گری ایشان را به عنوان یک «مدل مقاومت اجتماعی» بررسی کرده است. یعنی بررسی اینکه چگونه یک رهبر بدون ابزار قدرت نظامی، با استفاده از «سرمایه‌های اجتماعی» خود، در برابر سلطه ایستادگی کرد. من نشان دادم که حضرت زینب(س) چگونه با ابزارهایی همچون خطابه، روایتگریِ هنرمندانه و مدیریت افکار عمومی، تهدید اسارت را به فرصتی برای بیداری و آگاهی‌بخشی تبدیل کردند.

طلبه مدرسه علمیه زینب کبری(س) یزد افزود: یافته‌های من نشان می‌دهد که شیوه برخورد ایشان کاملاً هوشمندانه و متناسب با شرایط اجتماعی بود. برای مثال در کوفه، با توجه به فضای عاطفی و پشیمانیِ مردم، ایشان بیشتر از روشنگریِ وجدان‌بیدار استفاده کردند. اما در شام، که مردم تحت تأثیر شدید تبلیغات اموی بودند، ایشان با خطبه‌ای کاملاً منطقی و افشاگرانه، روایت حکومت را به چالش کشیدند. این نشان می‌دهد حضرت زینب(س) «پیوست فرهنگی و روانی» هر جامعه را می‌شناختند و متناسب با آن، ارتباط برقرار می‌کردند.

وی با اشاره به به سه مرحله مدیریت بحران در این مقاله و چگونگی انتقال پیام عاشورا با این الگو، اضافه کرد: من در این پژوهش عملکرد ایشان را در سه مرحله پیشگیری، پاسخ و بازیابی تحلیل کردم. در مرحله «پیشگیری»، تمرکز بر حفظ کرامت اهل‌بیت(ع) بود؛ در مرحله «پاسخ»، با خطبه‌های کوبنده، تحریف‌ها خنثی شد؛ و در مرحله «بازیابی»، با روایتگری و زنده نگه داشتن یاد شهدا، «هویت جمعی شیعی» بازسازی و تقویت گردید. در واقع، این پژوهش ثابت می‌کند که حضرت زینب(س) با گفتمان‌سازی و مقاومت فرهنگی، اجازه ندادند پیام عاشورا به تاریخ بپیوندد، بلکه آن را به فرهنگی ماندگار تبدیل کردند.

خانم خدامیان در انتها افزود: این پژوهش در نهایت به این نتیجه می‌رسد که سیره حضرت زینب(س) در مدیریت بحران و روایتگری، می‌تواند الگوی موفقی برای کنشگران امروز در عرصه جهاد تبیین و مدیریت روانیِ جوامع باشد.

انتهای پیام/