گفتگو با تعدادی از کتابداران حوزه‌های علمیه خواهران:

راه‌هایی برای افزایش بهره‌دهی کتابخانه‌ها در حوزه های علمیه خواهران

شناسه خبر : 70027

1397/09/30

تعداد بازدید : 357

راه‌هایی برای افزایش بهره‌دهی کتابخانه‌ها در حوزه های علمیه خواهران
کتابداران به عنوان خدمت‌گزاران مهم عرصه کتاب، نقش مهمی در ارتباط میان پژوهشگران و منابع پژوهشی ایفا می کنند. با این حال کتابداران در مراکز و نهادهای مختلف دارای جایگاهی مغفول هستند.

با توجه به فعالیت‌های انجام شده در هفته کتاب در حوزه‌های علمیه خواهران، طی گفتگوهایی با تعدادی از کتابداران، نظرات ایشان را در مسائل مختلف مرتبط با این حوزه جویا شده‌ایم، در این گفتگوها راه‌هایی برای افزایش بهره‌دهی کتابخانه‌ها در حوزه های علمیه خواهران مطرح شده است.
جمع‌بندی پاسخ این کتابداران شامل خانم‌ها حمید زاده (کتابدار برتر استان تهران)، حیدری (یزد)، شکاری (مازندران) رزقی فاطمی (آبادان) الحسینی (اراک)، لاجوردی نیا (تهران) طهماسبی (یزد) بداغی (شاهرود) از نگاه خوانندگان می‌گذرد.
-    جایگاه کتابخانه در مدارس را چگونه تعریف می کنید ؟
کتابخانه از سه جهت اهمیت ویژه ای دارد: اول، گنجینه ای از دانش های گوناگون، دوم، مکانی است برای مطالعه و انجام تحقیقات مختلف و سوم، مرکز اطلاع رسانی. در سالهای اخیر، کتابخانه در مدارس علمیه جایگاه بهتری پیدا کرده است، به همین مناسبت اصلی ترین منبع پژوهشی برای طلاب شده است.
کتابخانه برای پیشبرد رسالت آموزش و پژوهش با سه گروه از طلاب، اساتید و محققین در ارتباط است و می کوشد پاسخی مناسب به مراجعین خود بدهد و باتوجه به رشد پژوهش و تولید علم در مدارس و رسالتی که مدارس علمیه برعهده دارند وجود کتابخانه برای نگهداری کتاب ها و منابع پژوهشی مناسب با پژوهشگران در همه عرصه ها لازم و ضروری است.
مخزن کتاب در اکثر مدارس به صورت قفسه باز هست و مراجعین می توانند به راحتی به کتاب ها دسترسی داشته باشند. البته اکثر کتابخانه های مدارس علمیه  فضای جداگانه برای مرکز اطلاع رسانی و منابع پژوهشی ندارند، این امر باعث می شود، قسمت کوچکی از کتابخانه به بخش پژوهش اختصاص داده شود و افرادی که جهت استفاده از این بخش به کتابخانه مراجعه می کنند، با کمبود فضا و سیستم مواجه می شوند.
کتابخانه های مدارس علمیه غالبا با کمبود منابع پژوهشی از جمله کتب مرجع، منابع دست اول، لغت نامه ها و ... مواجه هستند، درست هست که این منابع در نرم افزارها موجود می باشد، ولی هیچ چیز جای کتاب را نمی گیرد و نمی توان نرم افزار را جایگزین کتاب کرد.بسیاری از کتابخانه‌های مدارس علمیه سالن مطالعه مجزا ندارند و این امر باعث می شود، زمانی که طلاب جهت مطالعه گروهی و مباحثه به کتابخانه مراجعه می کنند، باعث عدم تمرکز حواس برای دیگران می شود. از طرفی، نداشتن بخش مخصوص خدمات فنی، پایان نامه ها، منابع مرجع، نسخ خطی و کتب کودک در کتابخانه های مدارس علمیه، از دیگر کمبودهای کتابخانه به شمار می رود. به نظر می رسد اگر این کمبودها برطرف شود، کتابخانه جایگاه واقعی خود را در مدارس پیدا می کند.
-    به نظر شما حضور و فعالیت  کتابداران چه نقشی در ارتقا فعالیت های پژوهشی دارد؟ و اینکه چه ضرورتی برای حضور کتابدارن در مدارس وجود دارد؟  آیا می توان جایگزینی برای کتابداران در نظر گرفت ؟
بنا به فرموده مقام معظم رهبری، کتابدار می تواند منبع و مرجع برای مراجعین به کتابخانه  باشد. حضور و فعالیت کتابداران مطلع و پرتوان در ارتقاء فعالیت های پژوهشی تاثیر بسزایی دارد، کتابداران با توجه به ویژگی های رفتاری ( احترام به مراجعه کنندگان، تواضع، خلاقیت، توان برقراری ارتباط با مراجعان و ...) و تخصصی (داشتن علم اطلاعات و دانش شناسی، اشراف به منابع کتابخانه و محتوای کتابها، شناسایی نیازهای مراجعین و تلاش برای رفع آنها) می توانند راهنمای خوبی برای مراجعین باشند و نمی توان جایگزینی برای کتابداران پر تلاش در نظر گرفت...!
-    چه راه کارها و ایده هایی برای رونق و گسترش کتابخوانی و افزایش مراجعه به منابع پژوهشی دارید ؟
کتابخوانی باید مثل خوردن و خوابیدن و سایر کارهای روزانه در زندگی مردم وارد شود، برای رسیدن به این هدف، یعنی عادت به کتابخوانی، رونق و گسترش کتابخوانی و افزایش مراجعه به منابع پژوهشی، این راهکارها پیشنهاد می‌شود: 1- برگزاری مسابقات کتابخوانی به صورت دوره ای یا هفته ای و تقدیر از برگزیدگان مسابقه، 2- معرفی کتابهای مفید و مرتبط با درس هر طلبه و مبلغ، 3-تهیه و تولید بروشورهای تبلیغاتی در مورد کتاب و مطالعه 4-تشکیل تیم های مطالعاتی در مدارس، افرادی که علاقه به موضوعات علمی اجتماعی فرهنگی و ... دارند، گروه هایی را تشکیل داده و بعد از مطالعه، حاصل تلاش خود را در آن موضوع مورد علاقه  در اختیار پژوهشگران دیگر قرار بدهند.5- تبلیغ کتاب با انتخاب جملات مهم کتاب و قراردادن آن در معرض دید پژهشگران 6-قرار دادن ساعت مطالعه عمومی و داشتن سیر مطالعاتی در این زمان و ارائه خلاصه نویسی و خلاصه گویی از مطالعه کتابها برای یکدیگر. 7- طراحی و برگزاری مسابقات مختلف متناسب با علاقه مخاطبان، نظیر خلاصه نویسی- نقد و بررسی- شعر خوانی و ... 8- برگزاری نمایشگاه دائمی یا فصلی کتاب و دیگر محصولات فرهنگی 9- معرفی نویسندگان منابع پژوهشی و دعوت از آنها برای ایراد سخنرانی در مورد اهداف و منابعی که به چاپ رسانده اند.10- تامین حداکثری  منابع مورد نیاز مراجعین ( از جمله کتاب، نرم افزار و ...) 11- زمانی را برای طلاب قرار دهیم که ایشان الزام به حضور در کتابخانه و خواندن کتاب در کتابخانه داشته باشند. 12- هر طلبه یک کتاب را در طول یک ترم در قالب معرفی کتاب کتابشناسی کند و برای این کار نمره ای در نظر گرفته شود که طلاب جدی بگیرند. 13- تشكيل كافه كتاب با فضايي شاداب و بانشاط در خارج از محيط كتابخانه و قوانين خاص آن 14-معرفي كتابهاي مفيد توسط اساتيد به طلاب و بالعكس از طريق ايجاد ايستگاه مطالعاتي.
-    آموزش‌های تخصصی کتابداران چه تاثیری بر  عملکرد آنان داشته است؟
زمانی که کتابدار در حیطه شغلی خود تخصص داشته باشد و اشراف به منابع کتابخانه و محتوای کتابها و موضوعات مختلف داشته باشد، می تواند در کم ترین زمان ممکن، مراجعین را راهنمایی کند و منابع مورد نیاز را در اختیار آنها قرار دهد و در وقت خواننده صرفه جویی کند، کتابخانه را پویا نگه دارد و هر خواننده ای را به کتابش و هر کتابی را به خواننده اش برساند.
-    نقش انجمن کتابداران درسامانه  کوثرنت در هم افزایی کتابداران را چگونه ارزیابی میکنید ؟
در این انجمن کتابداران می توانند تجربیات و فعالیت های خود را در مورد کتابخانه به اشتراک بگذارند و سوالات خود را در مورد کار با سامانه کتابداری از مسئولان مربوطه و دیگر کتابدران بپرسند و راهنمایی بگیرند. این امر باعث می شود کتابداران اگر سوالی دارند به جواب برسند و از سردرگمی در بیایند و بهتر بتوانند با سامانه کتابداری کار کنند. تشکیل این انجمن در هم افزایی کتابدران نقش بسزایی دارد.
-    چگونه می توان از ظرفیت های طلاب و امکانات موجود به شکل بهینه و مناسب تری بهره برداری کرد ؟
تعدای از طلاب هستند که در امر پژوهش فعال می باشند، و دارای استعداد نویسندگی می باشند، با برگزاری کارگاه های نویسندگی، آموزش وبلاگ نویسی و... می توان از این استعدادها بهره برداری کرد و از آثار آنها تقدیر نمود.
-    سامانه فراکاوش را چگونه ارزیابی می کنید این سامانه چه نقشی در افزایش خدمات و ساماندهی فعالیت های کتابداری داشته است ؟
سامانه فراکاوش، سامانه کتابداری قوی و مناسبی است و باعث می شود خدمات بهتر و سریع تر به مراجعین ارائه بدهیم،  به شرط آنکه سرعت اینترنت بالا باشد و  محدودیت در دسترسی ها برای ما کتابدران برداشته شود.
سامانه فراکاوش با هدف همسان سازی و استاندارد نمودن  اطلاعات کتابخانه های حوزه های خواهران و منابع و محتوای آنها اجرا میشود این سامانه نقش بسیاری در سهولت دسترسی کتابداران وطلاب به منابع مکتوب کتابخانه های علمیه سراسر کشور دارد و در صرفه جویی وقت و هزینه آنان بسیار موثر است
همسان سازی اطلاعات کتابهای  کتابخانه ها یکی از مهمترین کارکردهای این سامانه و دیگر نیازی نیست که هریک از کتابداران برای ثبت اطلاعات هر کتاب وقت جداگانه ای صرف کنند
از مزاياي اين سامانه سرعت و عملكرد بالا در ساماندهي فعاليت هاي كتابداري مي باشد . و اينكه طلاب از موجودي منابع  كتابخانه دیگر آگاه مي شوند و طلاب مي توانند جهت نياز مطالعاتي در صورت نبودن منبع در كتابخانه مدرسه بتوانند در مدرسه ي ديگر برطرف نمايند . كه اينكار در شهرهاي همجوار انجام مي شود.
-    مشکلات و چالش های کتابداران در مدارس چیست ؟
مهم‌ترین مشکلات کتابداران شامل این موارد است:
بها ندادن به شغل کتابداری (اکثر افراد فکر می کنند کتابداری شغل راحتی هست و فقط کتاب امانت می دهند و کار چندانی انجام نمی دهند)، مشکلات بیمه، عدم تامین اعتبار لازم جهت به روز شدن کتابها و نرم افزارها و تجهیزات کتابخانه و ...
مشخص نبودن ساعت کاری برای کتابداران در اغلب مدارس به گونه ای است که هر کتابدار طیق نظر مسئول مدرسه در کتابخانه حاضر می شود و اینکه یک کتابدار مثل بقیه افراد که در کادر مدرسه مشغول هستند حضور پررنگی ندارند. به طور مثال مدرسه ای با یک روز حضور کتابدار در مدرسه همکاری می کند و یا بعضی از مدارس با دو روز کار در کتابخانه موافق هستند درحالی که می دانیم آموزش و برنامه های پژوهشی طلاب با استفاده از کتابخانه و حضور کتابدار و کمک به پژوهشگران امکان پذیر است و دایر نبودن کتابخانه باعث تاخیر در تحقیقات و فعالیت های طلاب می شود که این با اهداف آموزش وپژوهش منافات دارد. ( که لازمست ساعات کاری یکسان سازی شود.)