نتایج جدیدترین تحقیق پیمایشی در مورد راهپیمایی اربعین منتشر شد

سهم 40 درصدی زنان در راهپیمایی اربعین

شناسه خبر : 68921

1397/08/02

تعداد بازدید : 8

سهم 40 درصدی زنان در راهپیمایی اربعین
در راهپیمایی سال 96، تحقیقی پیمایشی در میان راهپیمایان حاضر در مراسم اربعین در کشور عراق انجام شد که بیانگر نتایج جالب توجهی است. چکیده نتایج این تحقیق که در هم‌اندیشی علمی زیارت اربعین از سوی حجت‌الاسلام سیدسعیدرضا عاملی استاد ارتباطات دانشگاه تهران با عنوان «نمادها، نیازها و سیاست های راهبردی راهپیمایی اربعین حسینی» ارائه شد، از نگاه خوانندگان می‌گذرد.

120 میلیون نفر-روز زائر در حماسه اربعین
طول سفر اربعین حسینی برای مردم عراق که از مسافت‌های کمتر از ۱۲۰ کیلومتری وارد راهپیمایی می‌شوند، بین ۴ تا ۷ روز است. این سفر برای مردم بصره که از شهر بصره پیاده‌روی خود را آغاز می‌کنند تا ۲۰ روز نیز به طول می‌انجامد. مردم سایر کشورها نیز عمدتاً مسافرتی ۷ تا ۱۴ روزه را تجربه می‌کنند. با توجه به داده‌های فوق، می‌توان میانگین طول سفر برای مردم را در این حرکت اجتماعی عظیم، در تخمینی رو ‌به پایین، تقریباً شش روز تصور کرد. با توجه به موارد فوق و با کمترین تخمین جمعیت یعنی ۲۰ میلیون نفر، پدیدۀ عظیم اربعین حسینی، سالانه پذیرای حداقل ۱۲۰ میلیون نفر روز زائر است.

ویژگی‌های تحقیق
این پیمایش حاصل توزیع و تکمیل مجموعه 839 پرسشنامه به چهار زبان فارسی، عربی، ترکی و انگلیسی در جریان راهپیمایی سالانه اربعین در کشور عراق طی سال 1396 است. پرسشنامه پیمایش شامل دو بخش جمعیت‌شناختی با 13 پرسش و بخش مطالعاتی شامل 21 پرسش مطالعاتی با ترکیب 16 پرسش بسته پنج‌گزینه‌ای با مقیاس لیکرت و 5 پرسش باز بوده است. هدف از پیمایش زمینه‌یابی، نگرش‌سنجی و ایده‌آل‌سنجی مشارکت‌کنندگان در رخداد سالیانه اربعین است.

جوان‌ها به پیش
توزیع فراوانی طبقه‌بندی شده سن شرکت‌کنندگان در راهپیمایی اربعین حاکی از آن است که بیشترین شرکت‌کنندگان در این راهپیمایی بین 20 تا 24 سال سن دارند و هرچه بر سن افراد اضافه می‌شود از فراوانی دسته کاسته می‌شود، البته استثناهای جزئی نیز در این میان وجود دارد.

متاهل‌ها بیش از مجردها
تحقیق حاضر نشان می‌دهد حدود 60 درصد از راهپیمایان متاهل و 40 درصد مجرد هستند. همچنین حدود 58 درصد مذکر و 42 درصد مونت هستند.

نقش پررنگ کارمندها
بررسی شغل راهپیمایان اربعین نشان می‌دهد به جز گروه سایر مشاغل و نامشخص، فراوانی اشخاص شاغل در سایر گروه‌های شغلی به این ترتیب است: «کارمند»، «دانشجو یا دانش‌آموزیا طلبه»، «مدرس یا معلم»، «بازنشسته»، «مشاغل رسانه‌ای»، «فنی مهندسی»، «خانه‌دار»، «حوزه درمانی» «بازاری یا فروشنده»، «کشاورز یا دامدار».
از میان این گروه‌ها، فراوانی شغلی گروه «کارمند» و گروه «دانشجو، دانش‌آموز، طلبه» فاصله قابل ملاحظه‌ای با سایر گروه‌ها دارد به گونه‌ای که حدود 48 درصد کل جمعیت شرکت‌کننده در راهپیمایی کارمند یا دانشجو یا دانش‌آموز یا طلبه هستند.

لیسانسه‌ها سبقت گرفتند
از نظر سطح تحصیلات، بیشترین نسبت آماری برای سطح کارشناسی یا لیسانس با 43.2 درصد است. پس از آن به ترتیب کارشناسی ارشد با 19.1 درصد و متوسطه با 14.5 درصد قرار دارد. همچنین کمترین مشارکت از سوی سطح تحصیلات حوزوی است که البته این احتمال را بایستی در نظر داشت که ممکن است فارغ‌التحصیل حوزوی سطح تحصیلات خود را بر اساس معادل و در یکی از سطوح دانشگاهی مطرح کرده باشد.

درآمد متوسط؛ مشارکت بیشتر
به لحاظ درآمدی 74.8 شرکت‌کنندگان در این تحقیق دارای درآمد متوسط بوده‌اند، پس از آن 20.4 درصد کم‌درآمد و 4.8 درصد دارای درآمد بالا بوده‌اند.

اولی‌ها اولند
در بررسی تعداد دفعات حضور در راهپیمایی اربعین مشخص شد بیشترین سهم به کسانی تعلق دارد که برای اولین بار در این برنامه حاضر می‌شوند (39.5 درصد). سهم دسته‌های دیگر با افزایش تعداد دفعات سفر کاسته می‌شود یعنی کسانی که برای دومین نوبت در راهپیمایی حاضر می‌شوند 22.3 درصد شرکت‌کنندگان هستند، سهم سفرسومی‌ها از سفردومی‌ها کمتر است و ... .

سن‌دارترها بیشتر تکرار می‌کنند
اما مثبت شدت همبستگی سن- دفعات شرکت در راهپیمایی، نشان می‌دهد افزایش سن، منجر به افزایش دفعات مشارکت می‌شود.

مردان بیشتر تکرار می‌کنند
جنسیت، متغیری اسمی است و مراجعه به نحوه کدگزاری در این متغیر نشان می‌دهد مردان بیش از زنان مشارکت در راهپیمایی اربعین را تکرار می‌کنند.

متاهل‌ها بیشتر تکرار می‌کنند
وضعیت تاهل نیز یک متغیر اسمی است و مثبت بودن عدد همبستگی به معنای این است که متاهلین به دفعات بیشتری در راهپیمایی اربعین شرکت کرده‌‌اند.

تحصیل‌کرده‌ها بیشتر تکرار می‌کنند
میزان تحصیلات، که یک متغیر ترتیبی است نیز عدد مثبت شدت همبستگی در آن نشان دهنده تاثیر مثبت سطح تحصیلات بر تعداد دفعات مشارکت است. به عبارت دیگر، با بالارفتن سطح تحصیلات، دفعات مشارکت در راهپیمایی اربعین نیز افزایش می‌یابد.                                                                               

خانواده‌گرایی در راهپیمایی
حضور با خانواده با سهم 54.6 درصدی بالاتر از حضور فردی با سهم 45.4 درصدی نشان دهنده حضور اکثر افراد همراه با خانواده در راهپیمایی اربعین است.

فلسفه پیاده‌روی
در میان گزینه‌های پیشنهادی فلسفه راهپیمایی اربعین این گزاره‌ها بیشترین موافقت را داشته‌اند: «آماده‌سازی منتظران برای ظهور امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف»، «موجب شناخت و ارتباط بیشتر میان شیعیان از ملیت‌های مختلف می‌شود»، «نماد استقامت و استحکام ارزش‌های انسانی و الهی است»، «پیوندزننده مظلومان جهان و نماد طرفداری از مظلوم و مقابله با ظالم است»

مردمی بودن پررنگ است
از حیث گزاره‌های نحوه برگزاری راهپیمایی اربعین و در میان گزاره‌های مختلف پیشنهادی، این گزاره‌ها به ترتیب سهم بیشتری داشته‌اند: «مردمی بودن مدیریت مراسم و کمرنگ بودن حضور دولت و نهادهای دولتی قابل تحسین است»، «غذا و نوشیدنی تهیه و توزیع شده توسط میزبان و مقامات محلی مطلوب است»، «موکب‌ها و محل اسکان و استراحت زائران رضایت‌بخش است»، «نظافت، امکانات بهداشتی و خدمات پزشکی در حد مطلوب وجود دارد»، «امکانات مخابراتی و ارتباطی در حد مطلوب دردسترس می‌باشد»

دستاوردهای سفر
در میان دستاوردهای سفر اربعین «احساس معنویت و تقید دینداری در من بیشتر شد»، «دوستان و ارتباطات جدیدی پیدا کردم»، «نظرم در مورد شیعیان از ملل دیگر بهبود یافت» موافقان بیشتری داشته‌اند.

مهمان‌نوازی گرم عراقی‌ها
در موضوع نمادهای راهپیمایی اربعین «مهمان‌نوازی و محبت مردم عراق»، «عکس‌های کوچک و شعارها و پرچم‌هایی که مردم در دست داشتند»، «تابلوها و پلاکاردهای بزرگ در مسیر» و «پیام‌هایی که از بلندگوها می‌شنیدیم» بیشترین توجه‌ها را به خود جلب کرده بود.

وجود اهداف متعالی در میان اربعینی ها
نتایج این مطالعه پیمایشی، بیش از هر چیز این ایده را اثبات می‌کند که شرکت کنندگان در راهپیمایی اربعین حسینی، اهدافی چون تقویت اتحاد و همبستگی بین مسلمانان، شناخت بهتر اهل بیت (ع)، افزایش آمادگی برای ظهور، احیای ارزش‌ها و تقویت مقاومت و پایداری را دنبال می‌کنند. این رویکردها، اگر چه با توجه به شرایط منطقه و جهان، می‌تواند معنای سیاسی نیز داشته باشد، اما از نظر نوعِ کنش‌ها و اقدامات، بر تقویت عناصر دینی و اعتقادی تمرکز دارد و از این رو، راهپیمایی اربعین قابلیت بالایی در تقویت و تحکیم شعائر دینی، همبستگی جهان اسلام و همچنین تقویت مقاومت و پایداری جوامع اسلامی در برابر هجمه‌های تبلیغاتی، سیاسی یا نظامی کشورهای متخاصم دارد.

پرهیز از بهره برداری سیاسی جناح خاص
در حالی که کارکرد سیاسی مراسم از خلالِ جنبه‌های معنوی و دینی به خوبی حاصل می‌شود، اما عموماً مشارکت‌کنندگان نسبت به بهره‌برداری سیاسی جناح خاص یا کشور خاص از مراسم، نقد دارند و این اتفاق را خطری برای همبستگی و اتحاد و در تضاد با روح حاکم بر مراسم و همچنین انگیزه‌ها و دلایل حضور خود تلقی می‌کنند.

کاستی‌ها
اگر چه رفع همه کاستی ها به یکباره و در کوتاه مدت مقدور نیست، اما با توجه به میزان تأثیری که این نقایص بر کیفیت مراسم می‌گذارند و همچنین از طریق میزان اهمیت نقایص از دید مشارکت‌کنندگان یا میزان تأثیرات سوء که این نقایص بر جنبه‌های اعتقادی یا تبلیغی مراسم می‌گذارند، نسبت به اولویت‌بندی و برنامه‌ریزی برای رفع آنها باید اقدام کرد.مشارکت‌کنندگان به طیف گسترده‌ای از نقایص و کاستی‌ها در مراسم اشاره کرده‌اند که می‌توان آنها را در گروه‌های ذیل دسته بندی نمود: زیرساختی، نیروی انسانی،‌خدمات‌رسانی، تجهیزات

پیشنهادها
این تحقیق همچنین به ارائه پیشنهادهایی در قالب چند سیاست کلان می‌پردازد.

پرهیز از گفتمان سیاست‌زده
نخستین سیاست پیشنهادی این تحقیق تمرکز بر بعد اعتقادی و دینی مراسم و پرهیز از گفتمان سیاست‌زده است و ذیل آن راهبردهای هدایت کارکردهای سیاسی مراسم در گفتمان دینی از جمله تقویت اتحاد و همبستگی اسلامی، احیای ارزش‌ها و تقویت مقاومت و پایداری دینی به منظور جذب حداکثری و تقویت همگرایی در بین شرکت‌کنندگان، پرهیز از ساخت‌دهی سیاسی و دولتی به مراسم از طریق تقویت زمینه خدمات‌رسانی نهادهای غیردولتی و دینی به منظور افزایش قابلیت اجتماعی فرهنگی و همبستگی منطقه‌ای مراسم و تقویت ابعاد اشتراک دینی و عقیدتی در بین شرکت کنندگان مراسم با تنوع فرهنگی و زبانی از طریق بازتاب همبستگی و اتحاد دینی به منظور ظرفیت‌سازی برای پیوند مقاومت و پایداری در مقابل استکبار جهانی مطرح شده است.

جلوگیری از نفوذ جریان‌های انحرافی
سیاست کلان پیشنهادی دیگر مدیریت مراسم از حیث نفوذ جریان‌های انحرافی است که ذیل آن این راهبردها ارائه شده است: شناسایی جریان‌های حاضر در مراسم به منظور پیشبینی و پیشگیری از تحرکات ضد دینی و اعتقادی، متظاهرانه، یا تندروی‌های قصدمندانه علیه روح حقیقت‌طلبی موجود در مراسم، رصد و تحدید اقدامات خودسرانه فرقه‌ای و رفتارهای ناپسند مانند قمه زدن که روحیه عمومی زائران (اعم از خانواده‌ها و کودکان) را جریحه‌دار می‌نماید، نظارت و کنترل نفوذ احتمالی دشمنان معاند از طریق به جریان انداختن فرقه‌های انحرافی و لوس شدن مراسم یا مصادر نامطلوب آن به نفع جریان یا جناح سیاسی خاص، نظارت بر سازوکارهای تبلیغاتی، یارگیری و اقناعی جریان‌ها و فرقه‌های انحرافی در مراسم که با هدف مصادره مراسم و تأثیرگذاری مخرب بر حقیقت مراسم انجام می‌شود

تقویت زیرساخت‌های ارتباطی
این تحقیق همچنین ضمن پیشنهاد سیاست کلان تقویت و ساماندهی زیرساخت‌های ارتباطی ذیل این پشنهاد، راهبردهای توسعه زیرساخت ارتباطات مجازی و کاهش هزینه دسترسی به اینترنت به منظور تقویت اطلاع‌رسانی و تبلیغی مراسم به صورت برخط و زنده، تقویت امکان ارتباطات بین فرهنگی در مراسم از طریق ایجاد رویدادها، سخنرانی‌ها و ملاقات‌های جمعی به منظور تقویت تبادلات بین فرهنگی و همچنین تقویت همبستگی درون دینی، تقویت مسیرها و خطوط جاده‌ای به عنوان یکی از موانع بازدارنده جدی در مشارکت در مراسم به منظور رفع موانع و تقویت دسترسی، تعیین مقررات حمل و نقل و هزینه‌ها و نظارت بهتر دولتی بر عملکرد خدمات‌رسان‌های جاده‌ای و حمل و نقل مسافر به منظور پیشگیری از سوءاستفاده از ترافیک نیازهای خدمات حمل و نقل و طراحی راهنماها، مسیریاب‌ها، مراکز اطلاع‌رسانی، بروشورهای آموزشی و نشان‌های قراردادی به منظور راهیابی و مسیریابی بهتر زائران در زمینه‌های مراسم و مناسک، سخنرانی‌ها، گردهمایی‌ها، امکانات بهداشتی، درمانی، غذا و آب، مکان اسکان و غیره به منظور پشتیبانی از توزیع بهتر و دسترسی سریعتر بر حسب نیاز زائران را مطرح می‌کند.

ارتقای سطح خدمات و امکانات بهداشتی
ذیل این پیشنهاد راهبردهای افزایش تعداد و جاگذاری صحیح دستشویی‌های پورتابل با توجه به الگوی ترافیکی مسیرهای راهپیمایی به عنوان یک ضرورت بهداشتی اولیه و اساسی، پیش‌بینی نیروی کار متناسب برای نظافت خیابان‌ها و مسیرها با توجه به الگوی زمانی و مکانی ترافیک جمعیتی به منظور پوشش نظافت مسیرها، اطلاع‌رسانی و آموزش مستمر و گسترده در زمینه خودداری از تولید و پخش زباله و پیش‌بینی روش‌های متنوع و در دسترس دفع زباله به منظور کاهش مخاطرات زیست محیطی خصوصاً پخش زباله‌های پلاستیکی مطرح شده است.

مدیریت متمرکز نیروی انسانی
این تحقیق با پیشنهاد مدیریت متمرکز نیروی انسانی راهبردهای مدیریت تعداد نیروهای تفتیش‌کننده و توزیع متناسب آنها با توجه به الگوهای زمانی و مکانی ترافیک جمعیت در مراسم، مدیریت مکان‌یابی و دسترس‌پذیری کارکنان بهداشت و درمان و توسعه امکانات درمان سرپایی و داروهای عمومی مورد نیاز و طراحی سازوکار ثبت‌نامی و اعلامی نیروهای داوطلب در بخش‌های نظافتی، خدماتی، بهداشتی و درمانی به منظور توزیع متناسب نیروها بر اساس نیاز منطقه‌ای و موقعیتی در طول مسیر راهپیمایی و در بین زائران را مطرح می‌کند.

برون‌سپاری مدیریت اسکان زائران
این تحقیق همچنین با پیشنهاد سیاست برون‌سپاری مدیریت اسکان زائران، در این زمینه راهبردهای واگذاری مدیریت اسکان زائران از بخش دولتی به شرکت‌های تخصصی این حوزه به منظور پوشش حداکثری نیاز عمومی و پرهیز از سرگردانی زائران و تعیین مقررات دولتی بر هزینه اسکان و نظارت دولتی بر آن به‌ منظور مهار تورم هزینه خدمات اسکان و ساماندهی رضایتبخش اسکان زائران را مطرح می‌کند.

مدیریت تولید، توزیع و مصرف غذا
مدیریت تولید، توزیع و مصرف غذا سیاست کلان پیشنهادی دیگر این تحقیق است که ذیل آن راهبردهای طراحی سامانه‌ یا اپلیکیشن تولید، توزیع و نیاز غذایی به منظور شناخت بهتر موجودی و همچنین نیازهای غذایی مناطق مختلف در طول راهپیمایی و در نتیجه توزیع بهتر غذا بر اساس تفاوت سطح نیاز متناسب با زمان و مکان و پیش‌بینی سامانه اعلامی و ثبت‌نامی به منظور اطلاع‌یابی از کمیت مواد غذایی موجود به منظور مدیریت‌پذیر کردن تولید، توزیع و مصرف غذا بر اساس الگوهای ترافیکی در مسیرهای تردد و تجمع زائران مطرح شده است.

بازنمایی رسانه‌ای دینی و اعتقادی مراسم راهپیمایی با تکیه بر مهمترین دستاوردهای تجربه شده
پیشنهاد پایانی این تحقیق بازنمایی رسانه‌ای دینی و اعتقادی مراسم راهپیمایی با تکیه بر مهمترین دستاوردهای تجربه شده است که در این زمینه تاکید بر ارتباطات بین فرهنگی و تبادل فرهنگی بین شیعیان مشارکت کننده در مراسم و نمایش تجارب سازنده حاصل از آن به منظور تقویت کارایی و اثربخشی مراسم، بازنمایی قدرت فرهنگی و شکوه و اقتدار موجود در مراسم از طریق رسانه‌های جمعی به منظور تقویت تأثیرات مقاومت‌طلبانه بر علیه دشمنان جهان اسلام، پرهیز از خوانش سیاسی در بازنمایی مراسم راهپیمایی اربعین به منظور تمرکز و تقویت روح اعتقادی و دینی موجود در آن که الزاماً نیازهای سیاسی جهان اسلام و خصوصاً جهان تشیع را نیز تأمین می‌کند، بازنمایی ابعاد معرفتی و شناختی راهپیمایی اربعین از طریق انتقال تجربه شخصی مشارکت‌کنندگان در زمینه‌های مقابله با خشم، خودشناسی، آرامش روحی، تحمل سختی‌ها و افزایش اعتقاد به منظور تصریح بر هر دو جنبه کارکردی اجتماعی و فردی مراسم و عدم تحمیل خوانش حاکمیتی در بازنمایی رسانه‌ای مراسم اربعین از طریق تمرکز اصلی بر انتقال تجربه زائران و نمایش صحنه‌های مستند به منظور پیشگیری از واگرایی عقیدتی و تاثیر کنش نقادانه دولت – ملت بر یکپارچگی حاکم بر روح مراسم مطرح می‌شود.

ظرفیت‌های فرهنگی راهپیمایی اربعین
از نگاه این تحقیق ظرفیت‌های فرهنگی راهپیمایی اربعین از این قرار است: نمایش قدرت سیاسی پیروان اهل بیت علیهم السلام، همه با هم بودن و همه به فکر هم بودن، همزیستی محبت آمیز علیرغم سختی ها، از بین رفتن حس طبقاتی، تعادل عالی بین حس فردی و حس اجتماعی، تجربه معنوی و عمل دینی عالی و نمایش تنوع ملیتی و بین الملل پیروان اهل بیت علیهم السلام

چالش‌ها
این تحقیق چالش‌های راهپیمایی عظیم اربعین را این موارد می‌داند: دولتی و جناحی شدن خدمات اربعین، رقابتی شدن خدمات، تضادهای سیاسی و جناحی، ضعیف جلوه دادن میزبان، رفتار های تحقیر آمیز و کم جلوه دادن خدمات یکدیگر